Geschiedenis

De Maas bestond niet uit een stroomgeul zoals we ze nu kennen. De rivier bestond uit een groot vlechtwerk van hoofdgeulen, nevengeulen en oude geulen met daartussen talloze grindeilandjes. Bij hoog water liep het hele stelsel van geulen vol met water, bij laag water stroomde de Maas alleen door de hoofdstromen of zelfs door één enkele geul.

De krachtige rivier verlegde zijn bedding meermaals tijdens overstromingen. Bij hevige regenval ontstonden door de woeste stroming nieuwe geulen, andere werden afgesloten van de rivier. In dit hoog dynamisch riviersysteem blijft niets constant, de een kreeg nieuw land door afzettingen van de Maas, de andere zag zijn land, have en goed verdwijnen in de rivier. In de voorbije eeuwen waren de gerechtelijke betwistingen over gronden aan de Maas niet uit de lucht.

Maar meer nog dan scheiden en verdelen, verbindt de rivier. In prehistorische tijden vormden grote rivieren zoals de Maas de belangrijkste verbindingen. De mens verplaatste zich over de rivier of langs zijn oevers om nieuwe gebieden te koloniseren. Zo is de voorloper van de huidige Rijksweg aangelegd door Romeinen, mogelijk voortbouwend op bestaande Keltische wegtracés langsheen toenmalige Maasmeanders.

De bewoners van de Maasdorpen waren nogal geïsoleerd van het achterland dat bestond uit uitgestrekte heidegebieden. De Maas met zijn vaart was hun voordeur. De Maasdorpen aan beide zijden van de rivier vormden een sterk verbonden gemeenschap met veel en nauwe (familie)banden.

Telkens de rivier in historische tijden het stelsel van Maasarmen liet volstromen en het oeverland werd ingenomen door het water bleef er een voedselrijke sliblaag achter op de gronden van de zogenaamde uiterwaarden. Deze vruchtbare gronden waren bijgevolg eeuwenlang in gebruik als een uitgestrekt hooiland. Ze vormden de kracht van de dorpen in het Maasdal. De landbouw was kleinschalig, Maasheggen deden dienst als eigendomsafbakening en de koeien werden gehoed in de bloemrijke uiterwaarden. Door de opkomst van kunstmest, prikkeldraad en tractor verloren de uiterwaarden veel van hun charme en natuurwaarde.

Ook de grindwinning heeft een zware stempel gedrukt op het landschap. De ontgrinding begon in het rivierbed, en vervolgens werden ook de uiterwaarden aangesneden.

Waar de Maas nu in een eng keurslijf wordt bedwongen om het achterland te vrijwaren van overstromingen streven we nu naar een herstel van de rivierdynamiek. Zo kunnen de processen die essentieel zijn voor de typische natuurwaarden in het Maasdal terug spelen. Bijkomende sturende elementen zijn de grote grazers die door Natuurorganisaties worden ingezet in de nieuwe of wilde natuur. Deze vorm van natuurbeheer kan eventueel aangevuld worden met traditioneel graslandbeheer in samenwerking met landbouwers die billijk vergoed worden.

Zo kan het rivierbed van de Maas zijn potenties waarmaken en uitgroeien tot een ecologisch unicum in de Benelux: een weliswaar langgerekt maar uitzonderlijk natuurrijk en toegankelijk RivierPark Maasvallei met een hoge (natuur)toeristische attractiviteit.

De vzw Regionaal Landschap Kempen en Maasland werd opgericht in 1990 en is de grondlegger van het RivierPark Maasvallei.

De droom van een 1200 ha groot RivierPark wordt verwoord in het Plan van Aanpak dat in 2006 werd goedgekeurd door de Provincie Limburg en de vijf Maaslandse gemeenten. Dit plan vormt de leidraad om, op een grensverleggende wijze, werk te maken van meer landschappelijke kwaliteit en duurzaam toerisme in de Maasvallei.

Bijlagen

• Plan van Aanpak "Maasvallei,... grensverleggend"